Groenen drijven strijd tegen abest op

Vlaanderen is een asbestregio. Volgens schattingen van OVAM bevindt zich in Vlaanderen maar liefst 2,3 miljoen ton aan asbesthoudende toepassingen verborgen in gebouwen en nutsvoorzieningen. De Vlaamse overheid wil enkel het gevaarlijke asbest tegen 2040 verwijderen. Dat is onvoldoende om asbestdoden in de toekomst te voorkomen en de volksgezondheid te beschermen. En het verplaatst het probleem alleen maar in de tijd. Vroeg of laat wordt alle asbest gevaarlijk. Groen legt daarom een asbestresolutie met 10 verbeterpunten voor aan het Vlaams Parlement. Johan Danen legt uit: "De resolutie zet in op een preventieve aanpak voor burgers, onder meer door ondersteuning bij veilige asbestverwijdering in woningen. Groen wil een asbestsaneringsfonds oprichten om burgers daarbij beter te ondersteunen. Dat fonds moet zowel informatie als financiële steun verschaffen. De resolutie legt daarmee de pijnpunten bloot van het huidige Vlaamse asbestbeleid."

Ook in het Europees Parlement staat asbestsanering hoog op de agenda. In oktober 2021 vroeg het Europees Parlement met een overweldigende meerderheid om de verwijdering van alle asbest uit gebouwen en nutsvoorzieningen in de EU. Sara Matthieu: "Nog steeds sterven jaarlijks 88.000 mensen in de EU aan de gevolgen van vroegere blootstelling aan asbest. Zij werden vooral blootgesteld op het werk in de bouwsector of productie van bouwmaterialen. Met de renovatiegolf voor ons loopt opnieuw een generatie arbeiders het risico om een asbest - gerelateerde kanker te ontwikkelen. Om dit te voorkomen moeten we dringend de verouderde Asbest Richtlijn actualiseren. De huidige wettelijke bescherming voor werknemers is absoluut onvoldoende. Om burgers te beschermen tegen de enorme gezondheidsrisico's die asbest met zich meebrengt, hebben we nood aan een Europees plan om alle asbest zo snel mogelijk te verwijderen, dus niet alleen de oudere asbest in slechte staat. Vroeg of laat raakt alle asbest verouderd. In een kankervrij Europa is geen plaats voor asbest".

 

Asbest: wondermiddel en sluipmoordenaar


De goedkope, sterke en brandveilige asbestvezels werden in het naoorlogse België immens populair als materiaal voor de bouwsector. In de periode 1948-1998 voerde de Belgische asbestverwerkende industrie, waarvan het zwaartepunt in Vlaanderen lag, 2 miljard ton asbest in. De gezondheidsrisico's waren van meet af aan gekend. Desondanks dateren de eerste bans op asbest uit '90. Het Belgisch verbod kwam er in 1998. Sinds het Europees asbestverbod van 2005 mag asbest niet meer gebruikt, geproduceerd of verkocht worden in de EU.

De kost voor deze lakse houding betaalt Vlaanderen tot de dag van vandaag in mensenlevens. De piek in het aantal overlijdens ten gevolge van blootstelling aan asbestvezels wordt in ons land tegen 2024 verwacht. Jaarlijks sterven in Europa 88.000 mensen aan de gevolgen van historische blootstelling op het werk. De meesten doden in de EU zijn voormalige mijnwerkers, bouwvakkers en werknemers in fabrieken van vb. tegels, isolatiemateriaal of allerlei soorten asbesthoudende toepassingen. Asbest staat daarmee op een trieste nummer één als oorzaak van werkgerelateerde ziekten, zoals longkanker, asbestose en de zeer dodelijke borst - en buikvlieskankers.

Green Deal

Drie vierde van de gebouwenstock in Europa vraagt om klimaatneutrale renovatie tegen 2050. In het kader van de Green Deal renoveert de EU tegen 2030 al 35 miljoen gebouwen. Ook Vlaanderen, met haar sterk verouderde woningvoorraad, lanceert een Renovatiepact. De woningen die voor renovatie in aanmerking komen zijn net die woningen waarin diverse asbesttoepassingen werden verwerkt. Hiermee loopt alweer een nieuwe generatie bouwwerkers en verbouwers een verhoogd risico op blootstelling. Te vrezen valt dat over 30 à 40 jaar – i.e. de incubatietijd tussen blootstelling aan asbestvezels en de ontwikkeling van een gerelateerde ziekte – Vlaanderen een nieuwe piek zal kennen van asbestslachtoffers.

Ook burgers lopen gevaar. Veel asbest raakt verouderd en zelfs zonder renovatie riskeren vezels, door verwering, of door de werking van water en wind, los te komen in de lucht. Daar kan iedereen ze inademen. De beste preventie hiervoor is de verwijdering. Daarom wil het Europees Parlement alle asbest laten opruimen. Een asbestvrij Europa sluit ook aan bij de ambities van deze Commissie om kanker in de EU stevig terug te dringen, uitgerekend door in te zetten op preventie. Eerste stap, aldus de het Europees Parlement, is dat al wie renoveert, alvast in één ruk ook alle asbest verwijdert of laat verwijderen. Ze vragen dat burgers daar financiële ondersteuning voor krijgen. De Europese Commissie laat toe dat lidstaten bij de renovatiegolf gebruik maken van Europese Structuur- en Investeringsfondsen. Ook asbestsanering komt in aanmerking. Het is aan de lidstaten om die middelen ook in te zetten. Momenteel voeren alleen Vlaanderen, Polen en Nederland een verwijderbeleid. Daarom is er nood aan een Europese aanpak, met gelijke spelregels voor alle lidstaten.

Vlaams beleid : asbestveilig tegen 2040


De Vlaamse overheid keurde in 2018 het 'Actieplan Asbestafbouw' goed, met als doel een 'asbestveilig Vlaanderen' tegen 2040. Tegen 2034 de 'meest risicovolle' toepassingen wegnemen, tegen 2040 daarbovenop die 'in slechte staat'. Om deze doelstellingen te verwezenlijken zijn er diverse ondersteuningsmechanismen voorzien. Via het afsluiten van sectorprotocollen kunnen scholen, landbouwers, sociale huisvestingsmaatschappijen en zorgvoorzieningen rekenen op een financiële ondersteuning om asbest versneld te verwijderen uit hun gebouwen. Lokale besturen kunnen dan weer een subsidie aanvragen bij de OVAM om asbestverwijderingsprojecten te organiseren voor hun inwoners. Daarnaast kunnen particulieren ook aanspraak maken op een verhoogde isolatiepremie van Fluvius wanneer zij asbesthoudende daken en/of gevels verwijderen.

Belangrijke toevoeging: beide streefdata zijn enkel wettelijk verplicht voor overheidsgebouwen en -infrastructuur. Voor particulieren en private eigenaars geldt de verplichting (nog) niet.

Asbestresolutie Groen

Het ‘Actieplan Asbestafbouw’ blijft een eerste, schuchtere stap maar moet ambitieuzer. Het doel moet zijn om de gezondheid van werkers en burgers te beschermen en de piek in slachtoffers af te vlakken. Groen zal daarom een asbestresolutie met 10 verbeterpunten voorleggen aan het Vlaams Parlement. Enkele van die verbeterpunten worden in dit persdossier toegelicht.

1) Asbest'veilig' wordt asbestvrij: Vlaanderen heeft de ambitie om tegen 2040 asbestveilig te worden, maar een asbestveilige samenleving is nog geen asbestvrije samenleving. Groen roept in de resolutie de Vlaamse Regering op om het ambitieniveau te verhogen en te streven naar een asbestvrij Vlaanderen. Asbesttoepassingen die nu nog als veilig worden beschouwd zullen ook verder verweren of bij een renovatie bloot komen te liggen waardoor het risico aanwezig zal blijven. Langer wachten met saneren verhoogt doorgaans het risico en de kostprijs.

 

2) Oprichting asbestsaneringsfonds

5 van de 6 Belgische asbestverwerkende bedrijven (nvdr. Modernit (Aalst), Alfit (Willebroek), Balmatt (Mol), SVK (Sint-Niklaas) en Eternit (Kapelle-op-den-Bos) liggen in Vlaanderen. In eerste instantie is de ruime omgeving rond deze productiesites verontreinigd, maar door de ruime verspreiding van de gemaakte producten kan gesteld worden dat gans Vlaanderen hinder ondervindt van asbestverontreiniging. Het is dan ook de logica zelve dat deze sector de asbestafbouw mee financiert. Groen pleit ervoor om een asbestsaneringsfonds op te richten dat duurzaam gefinancierd wordt, deels vanuit de voormalig asbestverwerkende industrie en deels vanuit de overheid. Op deze wijze kan een continue financiering voor de verwijdering van asbest gegarandeerd worden en kan de afbouw ook werkelijk versneld worden. De budgetten die Vlaanderen momenteel voorziet, zijn niet gegarandeerd en volstaan niet altijd om de kosten van de sanering te dekken. De ondersteuning die de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) kan geven is afhankelijk van de financiering vanuit Vlaanderen. Als deze budgetten ontoereikend zijn, dient de OVAM noodgedwongen op de rem te gaan staan. Een aantal andere ambities van Vlaanderen worden dan weer gefinancierd vanuit het Relanceplan Vlaamse Veerkracht, maar ook deze middelen hebben een tijdelijk karakter.

3) Asbestattest voor de verkoop

Dit asbestsaneringsfonds moet er ook voor zorgen dat gebouwen waar veel kinderen samenkomen, zoals schoolgebouwen, jeugdlokalen en sportclubs, versneld hun asbest kunnen verwijderen. Scholen dienen nu al over een asbestinventaris te beschikken en eventueel over een asbestbeheersplan indien de aanwezige asbesttoepassing een direct gevaar kan vormen voor de gezondheid van de kinderen. Vaak beschikken deze scholen niet over voldoende financiële middelen om het asbest snel te verwijderen en een asbestsaneringsfonds zou hier een oplossing kunnen bieden.

Vlaanderen wil tegen 2034 de meest risicovolle asbesttoepassingen wegnemen uit Vlaamse gebouwen en woningen en tegen 2040 moeten alle asbesttoepassingen in slechte staat verwijderd zijn. Deze streefdata zijn echter enkel van toepassing op de Vlaamse overheidsgebouwen en gelden dus niet voor particulieren of bedrijven. Vanaf dit jaar is een verkoper van een (particuliere) woning verplicht om een asbestattest op te stellen, maar dit attest moet pas na verkoop ter beschikking worden gesteld aan de koper. Om kopers te behoeden dat ze onwetend een woning met zware asbestverontreiniging kopen, vraagt Groen om dit asbestattest ter beschikking te stellen voor de potentiële kopers voor de ondertekening van het compromis, naar analogie met het energieprestatiecertificaat (EPC) dat nu reeds vooraf ter beschikking wordt gesteld. Ook bij de verhuur van woningen dient de huurder over een asbestattest te kunnen beschikken. Deze verplichting is momenteel nog niet opgenomen in de wetgeving.

4) Gratis screening voor renovatie

In het koninklijk besluit van 16 maart 2006 werden strenge regels vastgelegd om werknemers te beschermen tegen de blootstelling aan asbest, bijvoorbeeld bij de verwijdering van asbesthoudende materialen. Logischerwijze moet dezelfde voorzorg aan de dag worden gelegd door particulieren die asbest willen wegnemen. Maar het is specialistenwerk om de verschillende types van asbest te herkennen. Asbestgolfplaten zijn makkelijk herkenbaar, maar het wordt heel wat anders als het gaat over asbest in vloerbedekkingen. Door de grote risico’s is ook deskundig advies nodig over de wijze van verwijdering. Mensen met ervaring of met de nodige opleiding moeten ter plaatse komen vaststellen of er asbest is, en kunnen uitleggen hoe dat veilig kan worden verwijderd. Die dienst – asbestscreening voor renovatie - moet gratis geleverd en laagdrempelig kunnen aangevraagd worden.

Europese aanpak voor asbestsanering


Asbest beperkt zicht niet tot Vlaanderen alleen. Gebouwen en nutsvoorzieningen over de hele Europese Unie bevatten asbest. Wellicht gaat het om meerdere miljoenen tonnen. Minstens een derde van de Europese gebouwenvoorraad is immers ouder dan 50 jaar. Overal in Europa vormt de aanwezigheid van asbest een groot gezondheidsrisico. Bovendien kent asbest geen veilige grenswaarden. De inademing van één vezel kan volstaan om jaren of zelfs decennia later een aan asbest gelinkte kanker te ontwikkelen. Voldoende reden tot bezorgdheid over de veiligheid van appartementsblokken, huizen, scholen, sporthallen en andere openbare gebouwen die gebouwd zijn voor 2005, het jaar van de Europese ban.

In een rapport dat met een overweldigende meerderheid (675 stemmen voor, 2 tegen, 23 onthoudingen) werd goedgekeurd vraagt het Europees Parlement om die reden om een asbestsanering in de hele Unie. Het eerste dat nodig is, vooral met oog op de Renovatiegolf, is een betere bescherming van werknemers die de asbest zullen verwijderen. Dat kan door een actualisering van de Asbest Richtlijn.

Asbest Richtlijn

De Asbest Richtlijn bevat de wettelijk verplichte preventieve maatregelen die elke werkgever moet nemen bij werken aan of tewerkstelling in gebouwen waar mogelijk vezels vrijkomen. De laatste update dateert van 2007. Ondertussen staat de wetenschappelijke kennis rond asbest al heel wat verder. In het najaar van 2022 komt de Commissie met een voorstel voor een aanpassing van de richtlijn.

De Europarlementsleden dringen erop aan dat de Commissie de blootstellingsnorm flink naar beneden brengt. De huidige blootstellingsnorm ligt op 0,1 vezels per vierkante centimeter en per werkdag van 8 u. Deze norm schiet ruim te kort en is zelfs gevaarlijk. Bij de huidige norm lopen nog steeds 125 werknemers (op een totaal van 100.000 blootgestelde werknemers) het risico op een asbestgerelateerde kanker. Onaanvaardbaar hoog, vindt het Parlement en daarom stelt ze een norm voor van 0.001 vezels per vierkante centimeter per werkdag. Die norm komt overeen met 1,2 kankergevallen op 100.000 werknemers. Indien we een potentiële volgende golf slachtoffers willen vermijden, moet de norm naar beneden.

Ook op andere vlakken is de richtlijn verouderd. Daarom vraagt Parlement o.a. een betere opleiding voor wie met asbest in aanraking komt, het sluiten van achterpoortjes die de verplichtingen kunnen omzeilen en metingen die voortaan gebeuren met de modernste technologiën.

Europese strategie voor de verwijdering van asbest

Het Parlement gaat nog verder. Een actualisatie van de Asbest Richtlijn alleen is onvoldoende want die heeft louter betrekking op werknemers. Gezien burgers betrokken zullen worden bij de asbestsanering, is het nodig dat ook zij beschermingsmaatregelen genieten. Vooral de veroudering van veel asbest vormt een breed gezondheidsrisico. Toegang tot informatie is daarbij bijvoorbeeld cruciaal, dat kan met toegankelijke asbestregisters. Vooral de veroudering van veel asbest vormt een breed gezondheidsrisico. Daarom wil het Parlement dat voortaan élk gebouw in de EU een asbestattest krijgt voor het verkocht of verhuurd wordt. Ook vraagt het een betere erkenning van beroepsziekten gerelateerd aan asbest. De erkenning van beroepsziekten is momenteel een nationale bevoegdheid, gelinkt is aan de nationale sociale zekerheid. Het gevolg daarvan is dat een zieke werknemer niet overal in de EU dezelfde rechten heeft. Een Europese richtlijn met gelijke regels voor de erkenning van beroepsziekten kan dat verhelpen.

Nu het standpunt van het Europees Parlement gekend is, ligt de bal in het kamp van de Europese Commissie. Die komt na de zomer met een voorstel voor wetgeving. De Europarlementsleden vrezen echter dat de Commissie hun rapport niet zal volgen. Of toch niet over de hele lijn. Nu al is duidelijk dat de Asbest Richtlijn effectief zal worden herzien. Daar zal het Parlement minsten trachten om de blootstellingsnorm flink naar beneden te halen. Of de Commissie ook bereid is om de lidstaten een saneringsbeleid op te leggen, is nog maar de vraag. De betrokken parlementsleden voeren momenteel zelf gesprekken met lidstaten om hen over de streep te trekken en er hen op te wijzen dat Europese fondsen beschikbaar zijn om het beleid te ondersteunen.

Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren