16 aug 2021

Opinie: Het nieuwe klimaatpakket is cruciale test voor geloofwaardigheid EU

Sinds 2019 voert de Europese Unie een nieuwe en verfrissende koers. Na jaren van zinloos en zelfvernietigend besparingsbeleid onder Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, mikt de nieuwe ploeg van Ursula Von der Leyen met haar Green Deal op een agenda die investeert in de gezondheid en de toekomst van onze economie, onze planeet en die van de burger: een klimaatneutrale maatschappij tegen 2050.

Om die hooggestemde ambitie waar te maken is een cocktail nodig met drie ingrediënten: juridische garanties die alle Europese lidstaten bindt rond een gezamenlijk doel, een flinke zak geld om de maatschappij en economie op een klimaatneutrale en circulaire rails te zetten, en een batterij concrete wetsvoorstellen om dit effectief in de praktijk om te zetten. De eerste twee ingrediënten hadden we al: het recente akkoord rond de klimaatwet en het Europese stimuleringspakket van meer dan € 800 miljard in de nasleep van Corona.

Nu barst de strijd los

Met het woensdag voorgestelde Fit for 55 pakket hebben we nu ook de kers op de taart: minstens 14 wetsvoorstellen om woorden in daden om te zetten. Nu barst de echte strijd los. Want hoe gaan we deze doelen realiseren? En hoe zorgen we ervoor dat we de groene ambities ook op een eerlijke en sociale manier halen? Dit is het make or break moment waarmee de EU haar geloofwaardigheid moet bewijzen: ten aanzien van de planeet en de klimaatjongeren uiteraard, maar ook jegens de grootmachten naar aanloop van de klimaattop in Glasgow dit najaar.

Het pakket vormt ook een geloofwaardigheidstest op sociaal vlak: of klimaatactie een tegenstelling vormt tussen ‘het einde van de maand’ en ‘het einde van de planeet,’ is het gevolg van politieke keuzes. Zullen we er in slagen om dat scenario te vermijden? De gele hesjes indachtig staat dit voor de groene fractie hoog op de agenda. De zwaarste vervuilers moeten hun eerlijk deel bijdragen, want dit is nog steeds niet het geval. Enkele voorbeelden uit het pakket illustreren die ‘klimaatongelijkheid’

Een CO2-prijs voor de industrie

De grootste klimaatvervuilers in de industrie krijgen sinds jaar en dag gratis uitstootrechten in het Europese emissiehandelssysteem (ETS). Dit systeem is ingevoerd om te vermijden dat deze bedrijven door klimaatbeleid verkassen naar landen zoals Turkije, Rusland of China. Tussen 2008 en 2019 hebben die bedrijven meer dan €50 miljard aan overwinsten geboekt, en hebben ze hun uitstoot niet teruggebracht. Met de huidige klimaaturgentie is dat niet meer te verantwoorden.

Wij pleiten voor een snelle afbouw van die gratis rechten, en een minimumprijs waaronder de kost voor klimaatvervuiling niet mag zakken. Het argument dat gratis rechten nodig zijn om de Europese industrie niet te benadelen ontmijnen we door een grensheffing op CO2 in te voeren, zoals de Commissie nu ook voorstelt. Hierdoor is de CO2 prijs voor ingevoerde dezelfde als in Europa en creëren we een eerlijk speelveld.

De miljarden aan opbrengsten die we tot dusver zijn misgelopen, willen we deels investeren in de vergroening van de industrie. Hiermee hebben we een uniek instrument in handen om een duurzame en verankerde industrie en werkgelegenheid in Europa te creëren. Maar we willen ook een deel reserveren om de minst ontwikkelde landen in de wereld te steunen in hun klimaattransitie. Daarnaast moeten scheepvaart en internationale luchtvaart eindelijk mee in bad. Klimaatrechtvaardigheid betekent dat ook zij vanaf nu betalen voor hun uitstoot.

Het eind van de verbrandingsmotor

De kloof tussen ambitie en actie op het terrein is nergens zo groot als in de transportsector. Zowel in Europa als in België is de uitstoot de afgelopen jaren zowaar gestegen. Zo’n driekwart van de transport emissies komen van wegverkeer en het grootste deel daarvan weer van auto’s en kleine bussen. Volgens de nieuwe plannen moeten alle nieuwe wagens vanaf 2035 elektrisch zijn. Maar wie de sector wat volgt, weet dat de autobouwers een pak sneller kunnen gaan. Voor een ambitieuze doelstelling mikken we eerder op een deadline tegen 2030. Daarnaast moeten we de grootste hap publieke investeringen reserveren voor de modal shift richting fiets, autodelen en openbaar vervoer in het bijzonder.

Eerlijke en sociale belastingen op fossiele brandstoffen

Kerosine is vandaag nog steeds vrijgesteld van belastingen, terwijl je voor een treinrit wel belastingen betaalt. Luchtvaartmaatschappijen ontspringen zo de dans, net als de grote vervuilers in de industrie en andere sectoren. Vandaag belasten we in Europa en al zeker in België elektriciteit fors meer dan fossiele energie. Daar moet een eind aan komen, we moeten energieprijzen afhankelijk maken van hun duurzaamheid, en de opbrengsten herverdelen naar de mensen met de kleinste portemonnee.

De Europese Commissie stelt een sociaal klimaatfonds voor om de effecten van hogere brandstofkosten op de meest kwetsbare mensen te compenseren. Dit zou neerkomen op 72,2 miljard euro gespreid over zeven jaar. Voor België is 1,8 miljard weggelegd. Dat is absoluut welkom, maar laten we ons geen illusies maken: dit zal niet volstaan. De SERV berekent dat de kost voor renovaties bij kwetsbare groepen tussen de 1,4 en de 6 miljard euro per jaar ligt. Daarmee is meteen duidelijk dat een fiscale en meer progressieve herverdeling in de lidstaten fundamenteel is om de kwetsbaarsten mee aan boord te krijgen.

The devil is in the details

Het nieuwe pakket van de Commissie is een goede start, maar schiet op bepaalde vlakken nog te kort. Zo kunnen en moeten we hogere doelstellingen ambiëren op vlak van hernieuwbare energie, en zal industrie de industrie volgens dit voorstel nog kunnen profiteren van gratis uitstootrechten tot in 2036 (!).

Zo lopen we het risico dat de hoopvolle agenda van de Green Deal stelselmatig verwatert in een bloedeloos compromis. De Green Deal is er gekomen met steun vanuit de straat. Het is nu al duidelijk dat we die in de komende onderhandelingen nodig hebben om in dit decennium een eerlijke en sociale omslag te realiseren.

Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren