16 sep 2021

Antibiotica bij dieren: meer medicijnen of meer dierenwelzijn?

Er was deze week heel wat commotie in het Europees Parlement over het gebruik van antibiotica voor dieren. Sommige politici beweerden dat de groenen honden of katten wilden laten sterven door hen de toegang tot antibiotica te ontzeggen. Dat is natuurlijk de wereld op zijn kop. Wij zijn net de grootste voorstander van dierenwelzijn én menselijke gezondheid. Die fake news tast de integriteit van het politieke debat aan. De hoogste tijd dus om dat even recht te zetten.

Waar gaat het over?

Jaarlijks sterven 33 000 mensen in de EU omdat antibiotica niet meer werken voor deze mensen. Tegen 2050 zullen wereldwijd naar schatting 10 miljoen mensen sterven gevolg van deze antibioticaresistentie. Infecties tijdens geboortes of zelfs kleine wonden zullen mogelijk tot fatale gevolgen leiden. Deze resistentie is ontstaan omdat we veel te veel antibiotica gebruiken.

Dat is het geval bij mensen, maar in het bijzonder bij het vetmesten van dieren in de intensieve veehouderij. 90% van de antibiotica toegediend aan dieren is bestemd voor preventieve groepsbehandelingen van dieren tegen ziektes. Kippen en kalkoenen krijgen bijvoorbeeld antibiotica voor de behandeling en preventie van respiratoire ziekten en bacteriële infecties.

Alle dieren krijgen de antibiotica via het drinkwater toegediend, ongeacht het aantal dieren die er effectief nood aan hebben. Een andere reden voor het gebruik van antibiotica is historisch: ze werden sinds meer dan 6 decennia als groeimiddel gebruikt, al is dit sinds 2006 verboden in de EU. De verkoop van antibiotica in de EU is recent wel gedaald, maar ze wordt nog steeds vooral voor groepsbehandeling ingezet. Slechts 12,3% gaat naar behandeling van individuele dieren.

 

Noodoplossing

Om te vermijden dat we geen werkzame antibiotica hebben in de toekomst, bepaalt een nieuwe Europese wet op dierengezondheid dat er een reservelijst komt van antibiotica die enkel worden ingezet voor mensen. Deze kunnen we vervolgens gebruiken als laatste redmiddel bij ernstige ziekten, als de ziekteverwekkers resistentie hebben ontwikkeld tegen alle andere antibiotica.

Die reserve-antibiotica worden opgesteld op basis van criteria die de Europese Commissie deze zomer voorstelde. Deze treden in werking vanaf 1 januari 2022, op voorwaarde dat de lidstaten en het Europees Parlement hiermee akkoord zijn. Nu heeft het comité milieu en gezondheid van het Europees Parlement echter een veto voorgesteld. Daarover ging de stemming deze week.

Waarom? Ze vinden dat de criteria van de Europese Commissie een conflict creëren tussen de gezondheid van mensen en de gezondheid van dieren. Ze zijn immers zo strikt dat in de praktijk nauwelijks of geen antibiotica op de reservelijst voor mensen terecht zou komen. Dat is meteen de reden waarom de doktersverenigingen bezorgd waren over het Commissievoorstel.

Tegelijkertijd heeft de Commissie geen uitzondering voorzien voor de behandeling van individuele dieren, zodat dierenartsen en eigenaars van huisdieren zich zorgen maken dat ze de antibiotica niet kunnen gebruiken als ze op de reservelijst belanden. Kortom, niemand wint bij dit voorstel. De bedoeling van de parlementsleden lag er in om die tegenstelling weg te werken.

 

Wat stelde het parlement dan voor?

Het commissievoorstel zal niet bijdragen tot een effectieve vermindering van antimicrobiële resistentie. Het comité milieu en gezondheid stelde daarom voor om vijf van de 35 antibioticaklassen te behouden op de reservelijst. De vijf groepen in kwestie zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie van cruciaal belang voor de mens, en hebben de hoogste prioriteit.

Tegelijk vraagt het comité aan de Commissie een wetsontwerp op te stellen dat de behandeling van individuele dieren met deze reserve-antibiotica toestaat. Zowel gezelschapsdieren als dieren in de veeteelt kunnen dan een behandeling krijgen als dit nodig blijkt. Dat “de greens want to let our dogs die”, zoals Hilde Vautmans van Open VLD zei in De Tijd, klopt dus helemaal niet.

Het voorstel wil met andere woorden een onderscheid maken tussen groepsbehandeling en behandeling van individuele dieren, zoals ook de Wereldgezondheidsorganisatie aanbeveelt. Dat is belangrijk, want het is net die groepsbehandeling in de intensieve veeteelt die resistentie van antibiotica fors in de hand werkt.

 

Meer medicijnen of meer dierenwelzijn?

Het voorstel van het parlement ontmijnt de tegenstelling tussen mens en dier. Maar het wil ook vermijden dat antibiotica proactief en massaal in de intensieve veeteelt wordt ingezet om de toenemende resistentie tegen te gaan. Als alternatief hiervoor moeten we inzetten op een betere behandeling van dieren. De nieuwe Europese wet bevestigt eigenlijk die aanpak:

"Antimicrobiële geneesmiddelen mogen niet routinematig worden toegepast of worden gebruikt ter compensatie van slechte hygiëne, ontoereikende veehouderij of gebrek aan zorg, noch ter compensatie van slecht bedrijfsbeheer" (artikel 107).

In wezen draait dit debat dus om de vraag of we de problemen in de intensieve veeteelt gaan oplossen met medicijnen (via massaal gebruik van antibiotica) of door het verbeteren van dierenwelzijn, zoals meer toegang tot buitenlucht, betere voeding en dergelijke.

Een meta-analyse uit 2013 geeft aan dat het mogelijk is. Bij varkens uit de biolandbouw, die veel minder antibiotica en een betere behandeling krijgen, vertoonden slechts 13% van de dieren ziekteverwekkers met resistentie tegen antibiotica. In de conventionele landbouw bedroeg dit 54,7%.

Dit vergt echter een ander bedrijfsmodel van boeren. Dat dit niet vanzelfsprekend is, bewijst de hevige lobby van de industriële landbouw tegen dit voorstel. Toch sluiten we ons aan bij de kritiek van de artsen die vinden stelt dat de menselijke gezondheid primeert op de economische belangen van de intensieve veehouderij.

 

Uitkomst en vooruitblik

In de plenaire zitting werd het voorstel van het comité milieu en gezondheid weggestemd. De lobby van de industriële landbouw maar ook de vee- en dierenartsen hebben zware druk uitgeoefend om hiervoor te zorgen.

Dat is een gemiste kans. Dit gaat in tegen de geest van de nieuwe Europese wet en de aanbeveling van de Wereldgezondheidsorganisatie om in geen geval antibiotica met de hoogste prioriteit in te zetten in de intensieve veeteelt.

Door dit resultaat zullen wellicht nauwelijks of geen antibiotica op de reservelijst belanden. Het zal niet vanzelfsprekend zijn, maar we zullen dus op zoek moeten naar middelen om het gebruik van antibiotica terug te dringen.

Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren